Verborgen intelligentie

Vanuit autisme bekeken (VAB) biedt levensloopbegeleiding aan zeven kinderen en jongeren met autisme die niet of nauwelijks praten. Naast autisme hebben deze kinderen vaak ook de diagnose verstandelijke beperking.

Deze diagnose is vaak het gevolg van een lage score op een IQ-test. Een standaard IQ-test geeft niet altijd een goed beeld van wat een kind begrijpt, maar in de zorg en het onderwijs is er nog veel vertrouwen in de uitslag van zo'n test.

In deze pilot onderzoeken we hoe we beter kunnen aansluiten op de behoeftes van deze doelgroep, en of we met levensloopbegeleiding de ontwikkeling van deze kinderen kunnen stimuleren. Voor dit project ontvangen we een subsidie van ZonMw.

We hoeven niet alles te begrijpen. Als we maar begrijpen dat we het niet begrijpen, dan gaan we respectvoller met elkaar om.

- Martine Delfos, biopsycholoog

Afbeelding
Jongetje op laarzen springt in plas

 

Onderschat

In 2019 voerde Ingrid Claassen van het Programma Ondersteuning Passend Zorgaanbod (OPaZ) een enquête uit over mensen met autisme die niet of nauwelijks spreken, en bij wie een laag IQ is vastgesteld. Meer dan 60% van de ondervraagde ouders en professionals geeft aan soms te twijfelen over de diagnose verstandelijke beperking. Dat terwijl deze diagnose grote gevolgen heeft voor het kind, bijvoorbeeld voor de toegang tot zorg en onderwijs.

Afbeelding
Cirkeldiagram 2
Afbeelding
cirkeldiagram 1

 

Het letterlijk nemen van het IQ kan ernstige gevolgen hebben voor betrokkenen. Zeker wanneer er weerstand tegen de testafname bestaat, en er een fictief getal ontstaat dat niet de intelligentie weergeeft.

- Martine Delfos, biopsycholoog

Er zijn verschillende redenen waarom een (niet-sprekend) kind met autisme laag kan scoren op een IQ-test. Het kind:

  • Is overprikkeld en houdt informatie buiten om ergere overprikkeling te voorkomen;
  • Heeft een ernstig beschadigd zelfbeeld waardoor hij of zij niet mee wil werken (verzet, of niet mee durft werken (angst voor oordeel);
  • Kan door dyspraxie niet op het verwachte tempo communiceren of handelen;
  • Ontwikkelt zich in een andere volgorde;
  • Heeft geen interesse in de onderwerpen of de materialen van de IQ-test;
  • Geeft het materiaal een andere betekenis dan waar het in de test voor bedoeld is;
  • Heeft minder exploratiedrang in de periode voorafgaand aan de IQ-test;
  • Heeft minder uitleg over de wereld om hem/haar heen gekregen omdat er minder tegen hem of haar wordt gesproken.

Een IQ-test geeft dus niet altijd een goede indruk, en er is een groot risico op onderschatting van het denkvermogen van een kind. Maartje Radstaake, orthopedagoog aan de Radboud Universiteit, zet dan ook vraagtekens bij het gebruik van de IQ-test: “Zeker bij kinderen die andere ontwikkelingsmogelijkheden hebben gekregen dan het ‘gemiddelde kind’.”

Als je niet gelooft in de potentie van een kind, bied je vaak (onbewust) dingen niet meer aan, en praat je minder tegen het kind. Met alle gevolgen van dien.

- Anneke Groot, Stichting Horison

Aansluiten op ontwikkelbehoefte

In dit project onderzoeken we hoe we kunnen aansluiten op de ontwikkelbehoefte van kinderen met autisme die niet praten. “De meest veilige aanname die we kunnen maken, is dat iemand meer te vertellen heeft dan nu lukt,” zegt Radstaake. “Het is aan de maatschappij om te zorgen dat beperkingen niet leiden tot belemmeringen in participatie.”

Bovendien heeft volgens het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap iedereen recht op toegang tot communicatiemiddelen. Daarom onderzoeken we wat er nog meer mogelijk is: kunnen deze kinderen bijvoorbeeld communiceren met gebarentaal, pictogrammen of een spraakcomputer? Daarbij maakt het niet uit welke mogelijkheden of beperkingen het kind heeft – we kijken op individueel niveau naar de mogelijkheden van het kind.

Dat een kind niet reageert of niet praat, betekent niet dat hij of zij je niet begrijpt.

- Maartje Radstaake, orthopedagoog Radboud Universiteit

Afbeelding
Drie kinderen zitten naast elkaar en communiceren in gebarentaal

 

Oordeel opzijzetten

De levensloopbegeleiders in dit project hadden nog geen ervaring met deze specifieke doelgroep. We denken dat ze daardoor juist uitermate geschikt zijn: de levensloopbegeleiders kijken daardoor met een open blik naar de kinderen, en ze stellen de vragen die nodig zijn. We zijn nooit helemaal vrij van oordelen, maar de levensloopbegeleiders proberen hun eigen oordelen wel zoveel mogelijk opzij te zetten. Trainingen van professionals als Martine Delfos, Anneke Groot en Maartje Radstaake helpen hen daarbij.

De houding van de omgeving is van groot belang, zodat het kind succeservaringen op doet in plaats van faalervaringen.

- Anneke Groot, Stichting Horison

Blijf op de hoogte

Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen rondom dit project en de andere projecten van Vanuit autisme bekeken? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. De komende maanden gaan we in gesprek met de verschillende professionals die de trainingen voor de levensloopbegeleiders verzorgen.

We moeten niet invullen voor de ander. Blijf praten tegen deze kinderen, en praat niet over hen als ze er zelf bijzijn.

- Martine Delfos, biopsycholoog

Lees ook de nieuwsberichten en ervaringsverhalen over dit project:

"Als je het aanbod niet kent, mis je ontwikkelingskansen"

Afbeelding
Lego

Vanessa's jongste dochter Valerie (7) heeft autisme en praat niet. Valerie is een van de kinderen die meedoen aan het project Verborgen intelligentie. In dit project brengt Vanuit autisme bekeken (VAB) deze specifieke doelgroep – kinderen met autisme die niet of nauwelijks praten – in beeld, en onderzoeken we hoe we met levensloopbegeleiding beweging kunnen brengen in het leven van deze kinderen.

Project Verborgen intelligentie: “We zijn bereid onze nek uit te steken voor deze doelgroep”

Afbeelding
Marjan met haar deelneemster

Sommige kinderen met autisme spreken niet of nauwelijks. Wat hebben zij nodig om zich op hun eigen manier te kunnen ontwikkelen? Wat kan levensloopbegeleiding voor deze doelgroep betekenen? Het zijn vragen die we onderzoeken in het project Verborgen intelligentie. In deze pilot bieden we vanuit Vanuit autisme bekeken (VAB) een jaar lang levensloopbegeleiding aan vijf kinderen en jongeren uit deze doelgroep. Daarbij zetten we de behoefte van het kind en zijn of haar directe omgeving centraal.  

“Dat deze kinderen niet praten, betekent niet dat ze niet denken”

Afbeelding
Levensloopbegeleiders in gesprek

Op donderdag 11 november kwamen de levensloopbegeleiders uit het project Verborgen intelligentie voor het eerst bij elkaar voor een training. Ingrid Claassen van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) vertelde de levensloopbegeleiders meer over de doelgroep van dit project: kinderen en jongeren met autisme die niet, nauwelijks, of ‘niet functioneel’ praten en als verstandelijk beperkt worden gezien

Project 'Verborgen intelligentie' van start

Afbeelding
Kind legt plastic cijfers op tafel

Dit najaar start Vanuit autisme bekeken met het project ‘Verborgen intelligentie’. Dankzij een subsidie van ZonMw kunnen we een jaar lang levensloopbegeleiding bieden aan vijf kinderen die naast autisme ook de diagnose verstandelijke beperking hebben.  Mogelijk klopt deze dubbele diagnose niet altijd. Bijvoorbeeld doordat deze kinderen door non-verbaal autisme laag scoren op een IQ-test, maar eigenlijk bovengemiddeld intelligent zijn. Ria Sijbersma, procesbegeleider binnen dit project: “Het komende jaar willen we onderzoeken wat Levensloopbegeleiding VAB voor deze kinderen kan betekenen.”